ตีพิมพ์ scopus ยากไหม: ประเมินความยาก เวลา และค่าใช้จ่าย

ตีพิมพ์ scopus ยากไหม ไม่มีคำตอบเดียว เพราะ Scopus ครอบคลุมวารสารตั้งแต่ Q1 ถึง Q4 ทั้งแบบที่เก็บค่าตีพิมพ์และแบบไม่เก็บ ความยาก เวลา และค่าใช้จ่ายต้องประเมินรายวารสารจากตัวเลขที่วารสารเผยแพร่เอง ไม่ใช่จากค่าเฉลี่ยลอย ๆ

คำตอบสั้น: ความยากขึ้นกับวารสาร ไม่ใช่ตรา Scopus

Scopus คัดวารสารด้วยเกณฑ์ห้าหมวด ได้แก่ นโยบายวารสาร เนื้อหา ชื่อเสียงของวารสาร (เช่น การถูกอ้างอิงใน Scopus) ความสม่ำเสมอในการเผยแพร่ และการเข้าถึงออนไลน์ และคณะกรรมการ CSAB ยังประเมินวารสารที่รับเข้าไปแล้วซ้ำอย่างต่อเนื่อง [1][10] การอยู่ใน Scopus จึงบอกว่าวารสารผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำและยังถูกเฝ้าติดตาม ไม่ได้บอกว่าวารสารนั้นรับยากหรือง่าย ตัวอย่างจากไฟล์รายชื่อวารสาร Scopus ฉบับกันยายน 2569 [2]: ผู้เขียนนับได้ 30,264 แหล่งที่เป็นวารสาร (Source Type = Journal) สถานะ Active ซึ่งมีทั้งวารสารที่ค่าตีพิมพ์สูงและวารสารที่ไม่เก็บเลย

ตารางต่อไปนี้ใช้วารสารสี่ฉบับเป็นตัวอย่างว่าตัวเลขต่างกันเพียงใด ทุกค่ามาจากหน้าเว็บของวารสารหรือ SCImago ที่เปิดอ่านเมื่อ 11 ต.ค. 2569 ไม่ใช่คำแนะนำให้เลือกวารสารใด และตัวเลขเปลี่ยนได้ ต้องตรวจซ้ำก่อนส่งทุกครั้ง

อ่านตารางอย่างระวัง: ตัวเลขเวลาของ Siriraj เป็นค่าเฉลี่ยที่วารสารระบุเอง ของ PLOS ONE และวารสารอื่นเป็นค่ามัธยฐานคนละช่วงเวลา ค่ามัธยฐานหมายความว่ากึ่งหนึ่งของบทความช้ากว่านั้น วารสารบางฉบับเผยแพร่ตัวเลขไม่ครบ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ควรถามบรรณาธิการก่อนส่ง

ปัจจัยที่กำหนดความยาก

1. ความตรงกับขอบเขตวารสาร และการถูกปฏิเสธตั้งแต่ต้น

ตารางเวลาของ PLOS ONE ที่วารสารเผยแพร่เองระบุสัดส่วนบทความที่ถูกปฏิเสธโดยไม่ส่งพิจารณา (desk rejection) 30.82% ในช่วงม.ค.–มิ.ย. 2023 [5] ส่วนข้อมูลที่ผู้นิพนธ์รายงานเองบนเว็บไซต์ SciRev จาก 3,500 ประสบการณ์ พบว่าหนึ่งในสามของวารสารใช้เวลาเกิน 2 สัปดาห์เพื่อแจ้งปฏิเสธโดยไม่ส่งพิจารณา และหนึ่งในหกใช้เกิน 4 สัปดาห์ ระยะเวลารวมต่างกันตามสาขา โดยแพทยศาสตร์ สาธารณสุข และวิทยาศาสตร์ธรรมชาติสั้นที่สุด [9] (เป็นข้อมูลที่ผู้นิพนธ์รายงานเอง อาจไม่เป็นตัวแทนของทุกวารสาร) กฎตัดสินใจ: ก่อนส่ง เปิดบทความ 3 เรื่องล่าสุดที่รูปแบบการศึกษาและหัวข้อใกล้กับงานของท่าน ถ้าหาไม่ได้ในสองปีล่าสุด ให้ตัดวารสารนั้นออก สาเหตุปฏิเสธที่พบบ่อยดู 10 สาเหตุที่ทำให้บทความถูก Desk Rejected

2. Quartile และตัวชี้วัดของวารสาร

SCImago แบ่งวารสารตามค่า SJR เป็นสี่กลุ่มเท่า ๆ กัน Q1 คือกลุ่มค่าสูงสุด Q4 ต่ำสุด ข้อมูลมาจาก Scopus และคำนวณใหม่ทุกเดือนมิถุนายน ทำให้ quartile ของวารสารเปลี่ยนได้ในแต่ละปี [3] ข้อควรระวังคือวารสารเดียวอาจเป็น Q1 ในหมวดหนึ่งและ Q2 ในอีกหมวดหนึ่ง (ดู Healthcare ในตาราง) และผู้ประเมินหลายแห่งดู quartile ณ วันที่ส่งหรือวันที่ตีพิมพ์ ซึ่งอธิบายไว้ใน CiteScore percentile: ดู quartile Scopus ณ วันส่งบทความ ส่วนความต่างของ Impact Factor, CiteScore และ SJR ดู Impact Factor, CiteScore และ SJR ต่างกันอย่างไร และการเลือกกลุ่ม Q ดู วิธีเลือกวารสาร Q1 Q2 Q3 Q4

3. ค่าตีพิมพ์: ไม่เก็บ ผู้เขียนจ่าย หรือสถาบันจ่าย

จากตาราง Siriraj Medical Journal ไม่เก็บค่าตีพิมพ์ ขณะที่วารสารอีกสามฉบับระบุค่าตีพิมพ์เป็นหลักพันดอลลาร์สหรัฐหรือเทียบเท่า ตัวเลขเหล่านี้เป็นของวารสารเหล่านั้นเท่านั้น วารสารบางแห่งมีกติกาลดหย่อนที่ต้องขอตอนส่ง เช่น หน้าค่าธรรมเนียมของ BMC ระบุว่าคำขอที่ยื่นระหว่างพิจารณาหรือหลังรับตีพิมพ์ “ไม่สามารถพิจารณาได้” [7] ดังนั้นต้องอ่านเงื่อนไขก่อนกดส่ง วิธีเบิกจากมหาวิทยาลัยและตัวเลขที่เกี่ยวข้องดู ค่าตีพิมพ์วารสาร Scopus เท่าไร และเบิกจากมหาวิทยาลัยได้อย่างไร และความต่างของวารสารเข้าถึงแบบเปิดกับแบบสมัครสมาชิกดู Open Access vs วารสารแบบสมัครสมาชิก

4. จำนวนรอบแก้ไขและเวลาที่อยู่ในมือผู้นิพนธ์

เวลาที่วารสารเผยแพร่เป็นเวลาที่อยู่ในมือวารสารและผู้ประเมิน เวลาที่ท่านใช้แก้ไขตามความเห็นต้องบวกเพิ่มเอง Huisman และ Smits วิเคราะห์เวลาของรอบพิจารณาและเวลาที่ผู้นิพนธ์ใช้แก้ไขส่งกลับ ดังนั้นการวางแผนควรแยกสองส่วนนี้ [9] กระบวนการและตัวเลขกลางของ peer review ดู peer review คืออะไร ใช้เวลานานเท่าไร และการเขียนตอบ reviewer ดู ตัวอย่างประโยคตอบ reviewer

5. ตัวเลขอัตราการรับตีพิมพ์ไม่นิ่ง

ตารางของ PLOS ONE ชุดเดียวกันรายงานอัตราการรับ 48.2% ในม.ค.–มิ.ย. 2020 และ 30.74% ในม.ค.–มิ.ย. 2023 พร้อมหมายเหตุว่าคำนวณจากกลุ่มต้นฉบับที่ส่งในช่วงเดียวกัน จึงมีข้อมูลล่าช้า [5] ตัวเลขเดียวกันของวารสารเดียวเปลี่ยนได้มากในสามปี ผู้เขียนจึงไม่อ้างอัตราการรับของวารสารอื่นจากความจำหรือบทความทั่วไป ให้ใช้เฉพาะตัวเลขที่วารสารเผยแพร่เอง และถ้าไม่มี ให้ถือว่าไม่รู้

วิธีวางแผน 6 ขั้น: รายชื่อ 5–8 วารสาร

1. ตั้งเป้าและวันครบกำหนด (D): ระบุว่าต้องการ Scopus เพื่ออะไร (เบิกค่าตีพิมพ์ เงื่อนไขทุน จบการศึกษา หรือขอตำแหน่ง) และวันที่ต้องได้ผล วัน D คือวันที่ต้องใช้บทความออนไลน์หรือรับตอบรับ ตามเงื่อนไขของผู้ใช้ผลงาน
2. รวมรายชื่อ 5–8 วารสาร: จากรายการอ้างอิงของบทความที่ใกล้เคียงและวารสารที่ตีพิมพ์หัวข้อเดียวกันในสองปีล่าสุด ผสมสามระดับ: เป้าหมาย (A) สำรองที่เงื่อนไขขั้นต่ำเหมือนกัน (B) และตัวเลือกปลอดภัย (C) เช่น วารสารไทยที่อยู่ใน Scopus
3. ตรวจสถานะการทำดัชนี: ค้นชื่อและ ISSN ใน Scopus Sources และไฟล์รายชื่อ ตรวจสถานะ Active ช่วงปีที่ครอบคลุม และไม่อยู่ในรายชื่อวารสารที่ถูกถอด วิธีทำทีละขั้นดู วารสารถูกถอดจาก Scopus: ตรวจสถานะก่อนส่ง
4. ตรวจสี่รายการจากหน้าวารสารเอง: (ก) aims and scope และบทความล่าสุดที่ใกล้เคียง (ข) ค่าตีพิมพ์ ส่วนลด และวันที่ต้องขอ (ค) เวลาตัดสินใจครั้งแรกและเวลารวมที่วารสารเผยแพร่ (ง) quartile ณ วันส่ง วารสารที่ไม่มีตัวเลขเวลาใด ๆ ให้ถามบรรณาธิการ ถ้าไม่ตอบ ถือเป็นความเสี่ยง
5. คำนวณวันส่งย้อนหลัง: ใช้สูตรในหัวข้อถัดไป
6. เตรียมต้นฉบับให้ผ่านการตรวจเบื้องต้น: เลือก reporting guideline ให้ตรงรูปแบบการศึกษา (ดู เลือก reporting guideline) และตรวจสถิติก่อนส่ง (ดู ตรวจสถิติก่อนส่งวารสาร 12 จุด)

วารสารที่ไม่ผ่านขั้นที่ 3 ให้ตัดทิ้งทันที ไม่ว่า quartile หรือค่าตีพิมพ์จะน่าสนใจเพียงใด เพราะสถานะการทำดัชนีเป็นเงื่อนไขของทั้งการเบิกจ่ายและการประเมินผลงานในหลายสถาบัน

ตัวอย่างคำนวณไทม์ไลน์ (สถานการณ์สมมติ ตัวเลขเวลามาจากวารสาร)

สมมติว่าอาจารย์ท่านหนึ่งต้องมีบทความออนไลน์ภายในวันที่ 30 ก.ย. 2570 (D) สถานการณ์และวันที่เป็นสมมติ ส่วนตัวเลขเวลาใช้ค่าที่วารสารเผยแพร่เองจากภาพที่ 1 ผู้เขียนคำนวณให้ดังนี้

• ส่งวารสารเดียว (PLOS ONE ตามค่ามัธยฐานครึ่งแรกปี 2023): ส่งถึงเผยแพร่ 204 วัน ดังนั้น 30 ก.ย. 2570 ลบ 204 วัน = ต้องส่งไม่เกิน 10 มี.ค. 2570 แต่เป็นค่ามัธยฐาน บทความกึ่งหนึ่งช้ากว่านี้ ถ้าเผื่อเวลา 1.5 เท่าของค่ามัธยฐาน (ข้อสมมติเพื่อการวางแผน ไม่ใช่ข้อมูลของวารสาร) เท่ากับ 306 วัน ต้องส่งไม่เกิน 28 พ.ย. 2569
• แผน A แล้วสำรอง B: วันส่ง A ล่าสุด = D − (เวลาตัดสินใจครั้งแรกของ A) − (เวลารวมของ B) − (เวลาปรับต้นฉบับตามรูปแบบของ B) ให้ A = PLOS ONE (45 วัน) B = Siriraj Medical Journal (84 วัน ตาม 12 สัปดาห์ที่วารสารระบุ) และใช้เวลาปรับรูปแบบ 14 วัน (สมมติ) จะได้ 30 ก.ย. 2570 ลบ 45 ลบ 84 ลบ 14 = 10 พ.ค. 2570 ถ้าไม่ได้รับการตัดสินใจจาก A ภายในวันนั้น แผนสำรองเริ่มไม่ทัน
• ข้อควรระวัง: Siriraj ระบุเวลาเป็นค่าเฉลี่ยและรวมเวลาที่อาจต้องรอผู้นิพนธ์แก้ไข หากต้องแก้ไขหลายรอบเวลาจะเพิ่ม ส่วนวารสารที่ระบุแค่เวลาถึงการตัดสินใจครั้งแรก (BMC Public Health 5 วัน, Healthcare ประมาณ 21.5 วัน) คำนวณถึงวันเผยแพร่ไม่ได้จากหน้าที่เปิดอ่าน

กฎตัดสินใจ: ถ้าวัน D เหลือน้อยกว่าเวลารวมของวารสารเป้าหมาย (ตามตัวเลขของวารสารเอง) บวกเวลาแก้ไขของท่านหนึ่งรอบ ให้ลดระดับเป้าหมายลงหนึ่งขั้นตั้งแต่ต้น แทนที่จะส่ง A แล้วหวังว่าจะเร็วกว่าค่ามัธยฐาน

บริบทไทย: ฐานข้อมูลสองชั้นและกติกาของสถาบัน

ผู้ประเมินผลงานในไทยมักแยกวารสารเป็นอย่างน้อยสองชั้น คือฐานข้อมูลสากลอย่าง Scopus และฐานข้อมูลระดับชาติ TCI ซึ่งหน้าแรกของศูนย์ TCI-ThaiJO อธิบายว่าเป็นฐานข้อมูลการประเมินคุณภาพและดัชนีการอ้างอิงวารสารวิชาการไทย [12] ความต่างของกลุ่ม 1 และกลุ่ม 2 ของ TCI อธิบายใน TCI กลุ่ม 1 กับกลุ่ม 2 ต่างกันอย่างไร การนำ TCI กลุ่ม 2 ไปใช้ขอตำแหน่งตามประกาศ ก.พ.อ. ดู ก.พ.อ. ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2568 และวิธีเลือกวารสารไทยที่อยู่ใน Scopus ดู วิธีเลือกวารสารไทยใน Scopus ตัวอย่าง Siriraj Medical Journal ในตารางแสดงว่าวารสารไทยที่อยู่ใน Scopus อาจไม่เก็บค่าตีพิมพ์ แต่ SCImago จัดไว้ที่ Q4 ในปี 2025 [3][4] ต้องชั่งเป้าหมายของท่านกับเงื่อนไขของผู้ให้ทุนหรือผู้ประเมิน

กติกาการสนับสนุนต่างกันตามสถาบัน ตัวอย่างประกาศของคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เรื่องการสนับสนุนค่าตีพิมพ์ (Page Charge) ประจำปีงบประมาณ 2569 กำหนดว่าบทความต้องตีพิมพ์ในวารสารระดับนานาชาติที่ปรากฏในฐานข้อมูล Scopus และต้องเป็นผลงานที่ตีพิมพ์มาแล้วไม่เกิน 6 เดือน [11] นี่เป็นกฎของคณะนั้นเท่านั้น ให้ตรวจประกาศของต้นสังกัดท่านเอง และถามว่าตรวจสถานะ Scopus ณ วันใด

สรุป

• อย่าถามว่า “Scopus ยากไหม” ให้ถามว่า “วารสารนี้ยากไหมสำหรับงานของฉัน” แล้วตอบด้วยตัวเลขของวารสารเอง
• รวมรายชื่อ 5–8 วารสารในสามระดับ A, B, C
• ตัดวารสารที่สถานะ Scopus ไม่ใช่ Active หรืออยู่ในรายชื่อที่ถูกถอด
• บันทึกจากหน้าวารสาร: ค่าตีพิมพ์และวันที่ต้องขอส่วนลด เวลาตัดสินใจครั้งแรก เวลารวม quartile พร้อมวันที่เข้าถึง
• คำนวณวันส่งย้อนหลังจากวัน D รวมแผนสำรอง และเผื่อเวลาแก้ไขของท่านเอง
• ถ้าวารสารไม่เผยแพร่ตัวเลข ให้ถามบรรณาธิการหรือไม่ใช้ตัวเลขนั้นตัดสิน
• ตรวจประกาศสถาบันว่าตรวจสถานะ Scopus ณ วันส่ง วันตอบรับ หรือวันตีพิมพ์

หากต้องการให้ทีมช่วยจัดรายชื่อวารสาร จัดไทม์ไลน์ และเตรียมต้นฉบับให้พร้อมส่ง ดูบริการ สนับสนุนการตีพิมพ์ นักศึกษาและนักวิจัยที่ไม่มีทุนสามารถสอบถามส่วนลดหรือขอคำชี้แจงเพิ่มเติมผ่านแบบฟอร์ม ติดต่อเรา หรืออีเมล [email protected] บริการของเราดำเนินการตามแนวทาง ICMJE, COPE และ GPP3

เอกสารอ้างอิง

1. Elsevier. (n.d.). Scopus content policy and selection. https://www.elsevier.com/products/scopus/content/content-policy-and-selection (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569)
2. Elsevier. (2026). Scopus source title list, September 2026 (ไฟล์ Excel ที่ลิงก์จากหน้า Scopus content policy and selection; ผู้เขียนนับแถวเอง). เข้าถึง 11 ต.ค. 2569
3. SCImago. (n.d.). SCImago Journal & Country Rank: About us และหน้าวารสาร Siriraj Medical Journal, PLOS ONE, BMC Public Health, Healthcare (Switzerland). https://www.scimagojr.com/ (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569; อ่านผ่านตัวสรุป เพราะเว็บไซต์ปฏิเสธการดึงโดยตรง)
4. Siriraj Medical Journal. (n.d.). About the journal; Information for authors (ตัวเลขเวลาและนโยบายค่าตีพิมพ์เป็นของวารสาร). https://he02.tci-thaijo.org/index.php/sirirajmedj/about และ /information/authors (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569)
5. PLOS ONE. (n.d.). Journal information (Journal Timings). https://journals.plos.org/plosone/s/journal-information (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569)
6. PLOS. (n.d.). Publication fees. https://plos.org/fees/ (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569; อ่านผ่านตัวสรุป)
7. BMC Public Health, Springer Nature. (n.d.). Journal page and article-processing charges. https://link.springer.com/journal/12889 (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569; ค่าตีพิมพ์และกติกาส่วนลดอ่านผ่านตัวสรุป)
8. MDPI. (n.d.). Healthcare: journal page and APC. https://www.mdpi.com/journal/healthcare และ /apc (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569; อ่านผ่านตัวสรุป)
9. Huisman, J., & Smits, J. (2017). Duration and quality of the peer review process: the author’s perspective. Scientometrics, 113(1), 633-650. doi:10.1007/s11192-017-2310-5
10. Baas, J., Schotten, M., Plume, A., Côté, G., & Karimi, R. (2020). Scopus as a curated, high-quality bibliometric data source for academic research in quantitative science studies. Quantitative Science Studies, 1(1), 377-386. doi:10.1162/qss_a_00019
11. คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. (2569). ประกาศคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เรื่อง การสนับสนุนการตีพิมพ์บทความวิจัย (Page Charge) เงินกองทุนวิจัย ประจำปีงบประมาณ 2569 (กฎของคณะ). ไฟล์ PDF บนเว็บไซต์คณะ (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569)
12. ศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย (TCI) และ ThaiJO. (n.d.). TCI-ThaiJO. https://www.tci-thaijo.org/ (เข้าถึง 11 ต.ค. 2569)